Hodowla ptaków europejskich – jak legalnie rozpocząć hodowlę w Polsce?

Chcesz hodować szczygły, gile, czyże albo dzwońce? Zanim kupisz pierwszą parę, dobrze jest poznać przepisy dotyczące tych ptaków. W Polsce rodzime ptaki śpiewające podlegają ochronie gatunkowej, ale nie oznacza to, że każdy szczygieł czy czyż utrzymywany w wolierze wymaga dokładnie takich samych zezwoleń. Duże znaczenie ma jego pochodzenie, a także to, czy mamy do czynienia z osobnikiem o naturalnym ubarwieniu, czy z wyhodowaną przez człowieka odmianą barwną.

To rozróżnienie jest szczególnie ważne dla współczesnych hodowców. Szczygły występują dziś w wielu odmianach, takich jak agatowa, izabelowa czy pastelowa, a hodowla mutacji barwnych staje się coraz popularniejsza również wśród miłośników innych europejskich ptaków śpiewających. Polskie prawo przewiduje dla rzeczywistych odmian hodowlanych istotne wyłączenie z krajowej ochrony gatunkowej. Nie oznacza to jednak, że każdy ptak pochodzący z hodowli jest automatycznie zwolniony ze wszystkich ograniczeń.

Jak więc odróżnić legalną hodowlę od działalności wymagającej dodatkowych zezwoleń? Co powinien otrzymać kupujący, jakie znaczenie ma obrączka i kiedy rzeczywiście trzeba zwrócić się do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska? Przyjrzyjmy się tym zagadnieniom na przykładach dobrze znanych hodowcom ptaków europejskich.

Czy hodowla ptaków europejskich jest w Polsce legalna?

Tak. W Polsce można legalnie utrzymywać i rozmnażać ptaki europejskie, ale zasady zależą od gatunku, rodzaju osobników i planowanych czynności. Określenie „ptaki europejskie” nie jest bowiem osobną kategorią prawną. Hodowcy używają go w odniesieniu do różnych gatunków występujących naturalnie na naszym kontynencie, przede wszystkim łuszczaków, ale także kosów, drozdów i innych ptaków śpiewających.

Podstawowe przepisy znajdziemy w ustawie z 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody oraz rozporządzeniu w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Określają one między innymi, które gatunki są chronione i jakie czynności wobec nich są zabronione. W przypadku popularnych ptaków europejskich ograniczenia mogą dotyczyć nie tylko chwytania ich w naturze, lecz także chowu, przetrzymywania, transportu i sprzedaży.

Wśród gatunków objętych w Polsce ochroną znajdziemy między innymi szczygła (Carduelis carduelis), czyża (Spinus spinus), gila (Pyrrhula pyrrhula) i dzwońca (Chloris chloris). To ptaki dobrze znane hodowcom, występujące w wolierach i na wystawach w wielu krajach Europy. W Polsce ich hodowla podlega jednak określonym przepisom, których nie można pomijać tylko dlatego, że dany gatunek jest popularny w środowisku hodowlanym.

Jednocześnie przepisy wprowadzają istotne wyłączenie dotyczące form, ras i odmian hodowlanych. I właśnie od niego najlepiej rozpocząć wyjaśnianie formalności.

Czy mutacje barwne, wymagają zezwolenia RDOŚ?

To jedna z najważniejszych informacji dla osób zainteresowanych hodowlą europejskich ptaków śpiewających. Polskie prawo rozróżnia gatunki występujące w naturze od form, ras i odmian hodowlanych. Podstawą jest art. 5 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody, który z ustawowej definicji gatunku wyłącza między innymi odmiany hodowlane.

Co to oznacza dla właściciela woliery? Rzeczywiste odmiany barwne wyhodowane i utrzymywane przez człowieka mogą być wyłączone spod zakazów krajowej ochrony gatunkowej. Dotyczy to między innymi utrzymywania i rozmnażania takich osobników, a więc czynności, na które w przypadku chronionych ptaków niewchodzących w zakres tego wyłączenia potrzebne byłoby odpowiednie zezwolenie.

Nie jest to wyłącznie interpretacja przyjęta przez hodowców. W odpowiedzi Ministerstwa Środowiska na interpelację poselską nr 15521 z 2010 roku wyjaśniono, że odmiany, rasy i formy hodowlane, w tym odmiany barwne, nie są objęte krajową ochroną gatunkową. Choć sama odpowiedź na interpelację nie jest źródłem prawa ani wiążącą decyzją dla konkretnego ptaka, wskazuje sposób rozumienia ustawowego wyłączenia. Co ważne, samo brzmienie art. 5 pkt 1 zachowało się również w aktualnej ustawie.

Przykładowo szczygieł w ustalonej odmianie agatowej, izabelowej czy pastelowej może być traktowany jako forma hodowlana, do której nie stosuje się zakazów krajowej ochrony gatunkowej przewidzianych dla naturalnej postaci gatunku. Podobnie należy rozpatrywać rzeczywiste odmiany hodowlane czyży, gili i innych chronionych ptaków europejskich.

Trzeba jednak uważać na jedną rzecz. Nie każda zmiana koloru piór oznacza automatycznie, że ptak należy do odmiany hodowlanej. Nietypowe ubarwienie może wystąpić również u ptaka żyjącego na wolności, a samo nazwanie osobnika mutacją nie przesądza o jego statusie prawnym. Znaczenie mają rzeczywiste cechy odmiany, jej hodowlany charakter i możliwość udokumentowania pochodzenia konkretnego ptaka.

Dlatego przy zakupie mutacyjnych szczygłów czy czyży dobrze jest otrzymać informacje o odmianie, hodowcy, rodzicach i oznakowaniu osobników. Jeżeli pojawiają się wątpliwości, czy dany ptak rzeczywiście mieści się w ustawowym wyłączeniu, najlepiej uzyskać pisemne stanowisko właściwej RDOŚ przed zakupem. Takie wyjaśnienie pomaga ocenić sytuację, choć nie jest równoznaczne z decyzją administracyjną i nie zastępuje ewentualnie wymaganego zezwolenia.

A co z ptakami o naturalnym ubarwieniu, ale urodzonymi w hodowli?

Tutaj sytuacja wygląda inaczej. Szczygieł o naturalnym ubarwieniu, który wykluł się w wolierze, nie staje się automatycznie wyłączoną spod ochrony odmianą hodowlaną wyłącznie dlatego, że jego rodzice i dziadkowie również żyli w niewoli. To bardzo ważne rozróżnienie.

Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt przewiduje bowiem zakazy także wobec określonych okazów chronionych gatunków, które nie występują dziko. Mogą one obejmować ich chów, przetrzymywanie, posiadanie, transport oraz zbywanie. Dlatego naturalnie ubarwione szczygły, gile i czyże pochodzące z hodowli mogą nadal wymagać odpowiednich zezwoleń.

Nie można więc zakładać, że skoro ptak ma zamkniętą obrączkę, a sprzedawca zapewnia o jego hodowlanym pochodzeniu, wszystko jest już załatwione. Dokumentacja pochodzenia jest bardzo ważna, ale sama w sobie nie zawsze zastępuje zgodę na wykonywanie czynności objętych zakazami.

Pewne wątpliwości mogą dotyczyć również osobników wyglądających naturalnie, które w rzeczywistości są nosicielami mutacji barwnych. W hodowli genetycznej doskonale znamy takie sytuacje. Ptak może przenosić określoną mutację, choć jego upierzenie nie różni się od ubarwienia dzikiego przedstawiciela gatunku. Nie oznacza to jednak automatycznie, że mamy do czynienia z jednoznacznie rozpoznawalną odmianą hodowlaną w rozumieniu przepisów.

Sam zapis „szczygieł naturalny, szpalt na agat” nie powinien być traktowany jako uniwersalna podstawa zwolnienia z ochrony. Jeśli nie da się jasno wykazać statusu takiego osobnika, przed zakupem najlepiej wyjaśnić sprawę z właściwym urzędem. Dotyczy to zwłaszcza ptaków przeznaczonych do dalszego rozmnażania, których potomstwo może obejmować zarówno osobniki mutacyjne, jak i naturalnie ubarwione.

Legalne pochodzenie ptaka – dlaczego ma tak duże znaczenie?

Wyobraźmy sobie, że dwóch sprzedawców oferuje szczygły. Pierwszy prowadzi hodowlę od kilkunastu lat, zna pochodzenie swoich ptaków, zapisuje wyniki lęgów i obrączkuje młode. Drugi twierdzi jedynie, że jego szczygły są „hodowlane”, ale nie potrafi powiedzieć, skąd pochodzą ani kto je rozmnożył. Która oferta jest bardziej wiarygodna? Odpowiedź wydaje się oczywista.

Pochodzenie ma znaczenie zarówno przy zakupie osobników o naturalnym ubarwieniu, jak i odmian hodowlanych. W pierwszym przypadku pomaga wykazać legalność pozyskania ptaka i umożliwia sprawdzenie wymaganych zezwoleń. W drugim dostarcza informacji pozwalających ustalić, czy rzeczywiście mamy do czynienia z odmianą hodowlaną.

Nie istnieje jeden uniwersalny dokument, który w każdej sytuacji potwierdzałby wszystkie prawa do danego ptaka. Znaczenie mogą mieć dokumenty przekazane przez hodowcę, numery obrączek, zapisy lęgowe, umowa sprzedaży, faktura oraz wymagane decyzje urzędowe. Przy niektórych gatunkach dochodzą dokumenty wynikające z przepisów dotyczących handlu chronionymi zwierzętami.

Dobrym zwyczajem jest prowadzenie dokumentacji również wtedy, gdy nie wynika z konkretnego obowiązku urzędowego. Zapisywanie pochodzenia ptaków, mutacji, numerów obrączek, par hodowlanych i dat wyklucia młodych przydaje się nie tylko w razie kontroli. Pomaga również uniknąć przypadkowego kojarzenia blisko spokrewnionych osobników i ułatwia dalszą selekcję hodowlaną.

Pamiętajmy przy tym, że samo pochodzenie z hodowli nie daje prawa do chwytania nowych ptaków z natury. Odławianie dzikich przedstawicieli gatunków chronionych na potrzeby prywatnej hodowli jest co do zasady zabronione i nie można usprawiedliwiać go chęcią poprawienia materiału genetycznego własnego stada.

Kiedy trzeba uzyskać zezwolenie RDOŚ?

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, czyli RDOŚ, jest urzędem zajmującym się między innymi wydawaniem zezwoleń na odstępstwa od zakazów ochrony gatunkowej. Mówiąc prościej, w określonych sytuacjach może zezwolić na wykonanie czynności, która normalnie jest zabroniona.

Jeśli planujemy utrzymywanie naturalnie ubarwionych ptaków należących do chronionych gatunków, powinniśmy ustalić, czy potrzebujemy zezwolenia na ich chów, przetrzymywanie lub posiadanie. Osobnego sprawdzenia wymagają transport, sprowadzanie z zagranicy oraz późniejsza sprzedaż albo wymiana potomstwa.

Nie istnieje jedno zezwolenie, które automatycznie pozwala na wszystkie działania związane z ptakami europejskimi. Decyzja może określać gatunek, liczbę osobników, rodzaj dozwolonych czynności, miejsce ich wykonywania i okres obowiązywania zgody. Samo zezwolenie na przetrzymywanie dwóch szczygłów nie musi więc uprawniać do swobodnej sprzedaży wszystkich młodych uzyskanych w kolejnych sezonach.

W przypadku rzeczywistych odmian hodowlanych, korzystających z wyłączenia przewidzianego w art. 5 pkt 1 ustawy, zezwolenie RDOŚ na odstępstwo od zakazów krajowej ochrony gatunkowej co do zasady nie jest potrzebne. Nie oznacza to jednak zwolnienia z innych przepisów, jeśli mają one zastosowanie do konkretnego gatunku lub rodzaju działalności.

W większości typowych spraw dotyczących chowu i przetrzymywania chronionych ptaków europejskich właściwym organem będzie regionalny dyrektor ochrony środowiska. Niektóre czynności, szczególnie związane z przywozem i wywozem gatunków objętych ochroną ścisłą, należą natomiast do kompetencji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Podział tych uprawnień określa art. 56 ustawy o ochronie przyrody.

Jak uzyskać zezwolenie na hodowlę chronionych ptaków europejskich?

Jeżeli ustalimy, że planowane czynności wymagają zezwolenia, najlepiej rozpocząć formalności jeszcze przed zakupem ptaków. Nie ma sensu sprowadzać pary szczygłów, a dopiero później zastanawiać się, czy możemy legalnie umieścić ją we własnej wolierze.

Pierwszym krokiem jest sprawdzenie statusu gatunku. Potrzebna będzie jego nazwa polska i łacińska oraz informacja o zakresie ochrony. Następnie dobrze jest opisać, jakie dokładnie ptaki zamierzamy nabyć, skąd będą pochodziły i co planujemy z nimi robić. Czy chodzi wyłącznie o utrzymywanie pary? A może o regularne rozmnażanie i sprzedaż potomstwa? Te informacje mają znaczenie dla zakresu ewentualnego zezwolenia.

Jeżeli nie jesteśmy pewni, jakie dokumenty będą potrzebne, najlepiej skontaktować się z właściwą RDOŚ. Dobrze zrobić to pisemnie, przedstawiając konkretną sytuację. W przypadku mutacji barwnych warto od razu podać nazwę odmiany i dostępne informacje o jej pochodzeniu. Pozwoli to uniknąć ogólnej odpowiedzi, która nie rozwiąże naszego problemu.

Jak wypełnić wniosek?

Wniosek o zezwolenie na odstępstwo od zakazów ochrony gatunkowej powinien zawierać dane wnioskodawcy, informacje o gatunku, liczbie osobników, celu planowanych działań oraz czynnościach, na które ma zostać wydana zgoda. Trzeba również odpowiednio opisać miejsce, czas i sposób wykonania tych czynności. Szczegółowy zakres informacji określa art. 56 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody.

W sprawach hodowlanych przydatne będą informacje o warunkach utrzymywania ptaków. Można opisać wymiary woliery, sposób zabezpieczenia jej przed ucieczką, warunki zimowania oraz planowaną liczbę osobników. Jeśli ptaki mają pochodzić z istniejącej hodowli, dobrze jest również przedstawić dostępne dokumenty dotyczące ich pochodzenia.

Nie ma natomiast ogólnego obowiązku dołączania do każdego wniosku biznesplanu, kilkuletniego programu hodowlanego czy kopii dowodu osobistego. Niektóre sprawy mogą wymagać dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów, ale nie należy traktować ich jako obowiązkowego zestawu dla wszystkich hodowców.

Wniosek można złożyć w postaci papierowej albo elektronicznej, zgodnie z zasadami obowiązującymi dla danego urzędu. Ministerstwo Klimatu i Środowiska udostępnia również formularze elektroniczne, a urzędy publikują informacje dotyczące właściwych sposobów składania dokumentów.

Ile kosztuje zezwolenie i jak długo trzeba czekać?

Standardowa opłata skarbowa za wydanie omawianego zezwolenia RDOŚ wynosi 82 zł, chyba że w danej sytuacji przysługuje ustawowe zwolnienie. Przed dokonaniem wpłaty trzeba sprawdzić dane rachunku wskazane przez urząd. Opłatę wnosi się na konto odpowiedniego organu podatkowego, zwykle urzędu miasta lub gminy, a nie po prostu na dowolny rachunek RDOŚ.

Rozpatrzenie sprawy może potrwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, zależnie od jej stopnia skomplikowania i kompletności dokumentów. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego sprawy wymagające postępowania wyjaśniającego powinny być załatwiane bez zbędnej zwłoki, zasadniczo w ciągu miesiąca, a szczególnie skomplikowane w ciągu dwóch miesięcy. Nie jest to jednak gwarancja, że każda decyzja zostanie wydana dokładnie w takim terminie.

Jeśli urząd poprosi o uzupełnienie wniosku, trzeba odpowiedzieć w wyznaczonym czasie. Samo wezwanie do uzupełnienia dokumentów nie oznacza odmowy. Po otrzymaniu decyzji należy natomiast dokładnie sprawdzić jej zakres, okres obowiązywania i ewentualne warunki. Przy zezwoleniach obejmujących działalność hodowlaną mogą pojawić się również obowiązki dotyczące przekazywania informacji o sposobie wykorzystania zgody.

Czy każdy hodowca może otrzymać zezwolenie?

Nie. I to kolejna kwestia, którą trzeba wyjaśnić, zanim ktoś zdecyduje się na zakup chronionych ptaków o naturalnym ubarwieniu.

Zezwolenie RDOŚ nie jest zwykłą rejestracją hodowli. Urząd nie wydaje go automatycznie po otrzymaniu wniosku i opłaty. Muszą zostać spełnione warunki określone w ustawie, a jedną z podstawowych zasad jest brak odpowiednich rozwiązań alternatywnych oraz brak szkodliwego wpływu planowanych działań na dzikie populacje chronionych gatunków.

Art. 56 ust. 4 przewiduje konkretne przesłanki uzyskania zezwolenia. Mogą one dotyczyć między innymi działań ochronnych, badań naukowych, edukacji, określonych działań reprodukcyjnych czy przetrzymywania ograniczonej liczby okazów w ściśle kontrolowanych warunkach. Nie wystarczy jednak powołać się na jeden z tych celów. Trzeba wykazać, że rzeczywiście odpowiada on planowanym czynnościom.

Dlatego samo stwierdzenie, że chcemy hodować szczygły, ponieważ podobają nam się ich kolory i śpiew, nie daje automatycznie prawa do uzyskania zgody. Nie ma również sensu deklarowanie działalności naukowej lub ochronnej, jeśli w rzeczywistości nie zamierzamy jej prowadzić. Urząd ocenia konkretny wniosek, a zezwolenie może zostać wydane jedynie w granicach przewidzianych prawem.

To jedna z przyczyn, dla których osoby zainteresowane europejskimi ptakami śpiewającymi coraz częściej zwracają uwagę na odmiany hodowlane. W przypadku rzeczywistych odmian objętych ustawowym wyłączeniem nie trzeba przechodzić procedury uzyskiwania odstępstwa od zakazów krajowej ochrony gatunkowej dotyczących tych form. Nadal jednak trzeba zapewnić ptakom odpowiednie warunki i przestrzegać pozostałych właściwych przepisów.

Obrączkowanie ptaków europejskich i dokumentacja hodowlana

W hodowli szczygłów, czyży, gili i innych europejskich ptaków śpiewających obrączki mają duże znaczenie. Pozwalają rozpoznawać konkretne osobniki, prowadzić dokumentację lęgową i ustalać pochodzenie młodych. Są również pomocne przy sprzedaży oraz wymianie ptaków między hodowcami.

Najczęściej wykorzystuje się obrączki zamknięte, zakładane pisklętom w odpowiednim wieku. Dobrze dobrana obrączka powinna pozwalać na identyfikację ptaka, a jednocześnie nie powodować ucisku ani innych problemów zdrowotnych. Numer obrączki warto zapisać razem z informacjami o rodzicach, dacie wyklucia i odmianie barwnej.

Nie oznacza to jednak, że każdy szczygieł z obrączką jest automatycznie legalny. Obrączka pomaga ustalić tożsamość osobnika, ale sama nie zastępuje dokumentów pochodzenia ani wymaganych zezwoleń. Nie ma również jednej ogólnej zasady nakazującej znakowanie wszystkich europejskich ptaków śpiewających w identyczny sposób. W zależności od gatunku, zakresu ochrony i innych przepisów mogą obowiązywać odmienne wymagania.

Przy zakupie mutacyjnych ptaków dobrze jest otrzymać od sprzedającego dokument pozwalający połączyć konkretny numer obrączki z nazwą odmiany i informacją o pochodzeniu. Szczególnie przy droższych mutacjach taka dokumentacja jest cenna również z hodowlanego punktu widzenia. Ułatwia prowadzenie selekcji, planowanie kolejnych kojarzeń i unikanie pomyłek dotyczących nosicielstwa określonych cech.

Czy można kupić szczygły i inne ptaki europejskie z zagranicy?

W Niemczech, Belgii, Holandii czy Czechach hodowla europejskich ptaków śpiewających ma długą tradycję. Można tam spotkać wiele odmian barwnych szczygłów, czyży i innych gatunków, często pochodzących z wielopokoleniowych hodowli. Nic dziwnego, że polscy hodowcy chętnie szukają za granicą nowych ptaków do swoich stad.

Przed zakupem trzeba jednak sprawdzić przepisy obowiązujące zarówno w kraju sprzedawcy, jak i w Polsce. Legalna sprzedaż danego ptaka za granicą nie oznacza automatycznie, że możemy go bez dodatkowych formalności przywieźć do kraju i utrzymywać we własnej wolierze.

W przypadku chronionych ptaków o naturalnym ubarwieniu mogą mieć zastosowanie zakazy dotyczące przywozu i transportu. Zależnie od rodzaju ochrony i planowanej czynności konieczne może być uzyskanie odpowiedniego zezwolenia. W przypadku rzeczywistych odmian hodowlanych korzystających z wyłączenia przewidzianego w polskiej ustawie sytuacja może wyglądać inaczej, ale nadal trzeba sprawdzić pozostałe wymagania, zwłaszcza dotyczące zdrowia zwierząt i ich przemieszczania.

Przy zakupach zagranicznych dobrze jest zadbać o dokument potwierdzający transakcję, informacje o hodowcy, numery obrączek oraz opis odmiany. Jeśli ptaki pochodzą z określonej linii hodowlanej, przydadzą się także dane rodziców. Takie dokumenty mogą mieć duże znaczenie w razie późniejszych wątpliwości dotyczących pochodzenia osobników.

Nie należy też zakładać, że podróż w obrębie Unii Europejskiej oznacza całkowity brak formalności. Wymagania weterynaryjne i zasady przemieszczania ptaków zależą między innymi od celu transportu, liczby zwierząt oraz tego, czy mamy do czynienia z przemieszczeniem prywatnym czy handlem. Przed wyjazdem najlepiej ustalić je z właściwą inspekcją weterynaryjną.

Czy hodowlę ptaków europejskich trzeba rejestrować w starostwie?

Wśród hodowców często pojawia się przekonanie, że każdy chroniony ptak musi zostać zarejestrowany w starostwie w ciągu 14 dni od zakupu. Tak nie jest. Obowiązek ten wynika z art. 64 ustawy o ochronie przyrody i dotyczy określonych gatunków wymienionych w unijnych aneksach A i B rozporządzenia Rady nr 338/97, z przewidzianymi w ustawie wyjątkami.

Sama obecność gatunku w polskim rozporządzeniu o ochronie gatunkowej nie oznacza więc automatycznie obowiązku rejestracji w starostwie. To dwie różne sprawy. W przypadku wielu rodzimych łuszczaków trzeba przede wszystkim ustalić zakres krajowej ochrony gatunkowej oraz to, czy mamy do czynienia z naturalnym osobnikiem, czy rzeczywistą odmianą hodowlaną.

Jeżeli dany gatunek rzeczywiście podlega obowiązkowi rejestracji na podstawie art. 64, właściwym organem będzie starosta odpowiedni dla miejsca przetrzymywania zwierzęcia lub prowadzenia hodowli. Co do zasady zgłoszenia dokonuje się w ciągu 14 dni od powstania obowiązku, na przykład wejścia w posiadanie zwierzęcia.

Samo zarejestrowanie ptaka nie jest jednak równoznaczne z uzyskaniem zezwolenia na czynności objęte zakazami ochrony gatunkowej. Rejestr pełni przede wszystkim funkcję ewidencyjną. Nie należy więc mylić wpisu do rejestru ze zgodą RDOŚ.

Szerzej wyjaśniamy te różnice w poradniku Aspekty prawne w hodowli zwierząt egzotycznych, gdzie omawiamy również obowiązki dotyczące papug i innych zwierząt egzotycznych.

CITES – czy przepisy dotyczą także europejskich ptaków śpiewających?

CITES, czyli Konwencja Waszyngtońska, jest międzynarodowym porozumieniem regulującym handel określonymi gatunkami dzikich zwierząt i roślin. W Unii Europejskiej ważną rolę odgrywa rozporządzenie Rady nr 338/97, które obejmuje gatunki wymienione w aneksach A, B, C i D.

Nie każdy europejski ptak śpiewający objęty w Polsce ochroną gatunkową podlega również przepisom CITES. Dlatego nie można automatycznie utożsamiać krajowej ochrony gatunkowej z obowiązkami wynikającymi z międzynarodowych regulacji handlowych.

Co istotne, wyłączenie odmian hodowlanych z krajowej ochrony gatunkowej nie oznacza automatycznego wyłączenia ich z przepisów CITES lub unijnych regulacji dotyczących obrotu chronionymi gatunkami. Są to dwa odrębne systemy prawne. W przypadku gatunków wymienionych w odpowiednich aneksach trzeba sprawdzić także wymagania dotyczące legalnego pochodzenia, dokumentowania transakcji i ewentualnych świadectw.

Dla osoby planującej hodowlę popularnych europejskich łuszczaków najważniejsze jest jednak ustalenie statusu konkretnego gatunku, zamiast zakładania, że każde europejskie ptaki wymagają dokumentów CITES. Taki sposób postępowania pozwala uniknąć zarówno zbędnych formalności, jak i pominięcia obowiązków rzeczywiście wynikających z prawa.

Sprzedaż młodych ptaków – czy mutacje barwne można legalnie sprzedawać?

Jeżeli rozmnażamy rzeczywiste odmiany hodowlane, które korzystają z wyłączenia przewidzianego w art. 5 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody, ich sprzedaż co do zasady nie wymaga zezwolenia na odstępstwo od zakazów krajowej ochrony gatunkowej. Oczywiście pod warunkiem, że nie mają zastosowania inne ograniczenia dotyczące konkretnego gatunku lub sposobu prowadzenia działalności.

Inaczej należy traktować młode należące do chronionych gatunków, które nie są wyłączonymi odmianami hodowlanymi. W ich przypadku ograniczenia mogą obejmować również zbywanie, oferowanie do sprzedaży, wymianę i darowiznę. Sam fakt wyklucia ptaka we własnej wolierze nie oznacza automatycznie, że można go bez dodatkowych zezwoleń przekazać kolejnej osobie.

Szczególnie interesująca sytuacja może pojawić się w hodowli, w której kojarzymy ptaki mutacyjne i naturalnie ubarwione. Wśród potomstwa mogą znaleźć się zarówno osobniki wykazujące określoną mutację, jak i ptaki wyglądające naturalnie. Nie należy zakładać, że wszystkie młode będą miały automatycznie ten sam status prawny tylko dlatego, że wykluły się w jednym gnieździe.

Dlatego przy hodowli mutacji barwnych opłaca się prowadzić dokładną dokumentację genetyczną i rodowodową. Nie chodzi tylko o przewidywanie kolorów kolejnych pokoleń. Takie zapisy mogą pomóc w ustaleniu, jakie ptaki rzeczywiście należą do określonych form hodowlanych. W przypadkach niejednoznacznych najlepiej wyjaśnić sytuację z właściwą RDOŚ przed sprzedażą.

Trzeba też oddzielić przepisy ochrony przyrody od przepisów podatkowych, weterynaryjnych i dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej. Zwolnienie z konieczności uzyskania zezwolenia RDOŚ nie oznacza automatycznie, że regularna sprzedaż ptaków jest zwolniona ze wszystkich innych obowiązków.

Hodowla kosów i innych europejskich ptaków miękkożernych

Choć wśród hodowców ptaków europejskich największą popularnością cieszą się łuszczaki, nie można zapominać również o kosach, drozdach i innych ptakach miękkożernych. Niektóre z tych gatunków są utrzymywane w specjalistycznych hodowlach wolierowych, szczególnie w krajach o długiej tradycji hodowli europejskich ptaków śpiewających.

Dobrym przykładem jest kos (Turdus merula), którego niemal każdy zna z ogrodu czy parku. To ptak objęty w Polsce ochroną gatunkową, dlatego nie wolno po prostu schwytać go w naturze i umieścić w wolierze. Samo legalne pochodzenie z hodowli również nie musi zwalniać z odpowiednich zezwoleń dotyczących jego przetrzymywania.

Także tutaj mogą pojawiać się odmiany barwne, ale ich status trzeba rozpatrywać na podstawie tych samych zasad dotyczących rzeczywistych form hodowlanych. Sam nietypowy kolor piór nie powinien być traktowany jako wystarczająca podstawa do uznania, że okaz korzysta z ustawowego wyłączenia.

W przypadku kosów i innych ptaków miękkożernych dodatkowym wyzwaniem są wymagania żywieniowe oraz właściwe warunki utrzymania. Są one zupełnie inne niż u szczygłów czy kanarków. Więcej o biologii i naturalnych zwyczajach kosa przeczytasz w artykule Kos w ogrodzie – jak żyje kos i dlaczego wybrał bliskość człowieka.

A co z hodowlą ptaków drapieżnych?

Sokoły, jastrzębie i inne ptaki drapieżne to osobna grupa, której hodowla często wiąże się z dodatkowymi wymaganiami. Wiele takich gatunków podlega zarówno krajowej ochronie gatunkowej, jak i regulacjom CITES. Mogą więc obowiązywać szczególne zasady dotyczące dokumentowania pochodzenia, znakowania osobników, sprzedaży oraz przemieszczania ptaków między państwami.

W przypadku niektórych gatunków objętych unijnym aneksem A komercyjny obrót może wymagać odpowiedniego świadectwa UE, chyba że zastosowanie ma przewidziany przepisami wyjątek. Samo posiadanie obrączki lub dokumentu potwierdzającego wyklucie w hodowli nie zawsze wystarcza.

Od 1 stycznia 2027 roku dodatkowe znaczenie będą miały przepisy dotyczące komercyjnego eksportu poza Unię Europejską okazów gatunków z załącznika I CITES. Hodowle planujące taki eksport będą musiały spełniać odpowiednie warunki rejestracji w Sekretariacie CITES. Nie jest to jednak obowiązek dotyczący automatycznie wszystkich hodowców ptaków drapieżnych.

Ze względu na specyfikę sokolnictwa i regulacje dotyczące konkretnych gatunków temat ten wymaga osobnego opracowania. Hodowca szczygłów nie musi znać wszystkich formalności związanych ze sprzedażą sokołów wędrownych, ale powinien rozumieć, że przepisy CITES i krajowa ochrona gatunkowa nie zawsze są tym samym.

Najczęstsze błędy przy zakupie europejskich ptaków śpiewających

Jednym z najczęstszych błędów jest kupowanie ptaków wyłącznie na podstawie zapewnień sprzedawcy. Słyszymy, że szczygły pochodzą z legalnej hodowli, mają obrączki i nie wymagają żadnych zezwoleń. Być może rzeczywiście tak jest, ale przed zakupem trzeba ustalić, czy mówimy o chronionych osobnikach o naturalnym ubarwieniu, czy o rzeczywistej odmianie hodowlanej korzystającej z ustawowego wyłączenia.

Drugim problemem jest przekonanie, że każda mutacja barwna automatycznie rozwiązuje wszystkie kwestie prawne. Samo nietypowe upierzenie nie wystarczy, jeśli nie potrafimy ustalić charakteru odmiany i pochodzenia konkretnego ptaka. Jeszcze większej ostrożności wymagają osobniki naturalnie ubarwione, które według sprzedającego są jedynie nosicielami mutacji.

Zdarza się również sytuacja odwrotna. Początkujący hodowca jest przekonany, że każdy szczygieł, bez względu na odmianę, wymaga zezwolenia RDOŚ. Tymczasem przepisy przewidują wyłączenie form hodowlanych, z którego mogą korzystać rzeczywiste mutacje barwne. W takim przypadku warto najpierw ustalić właściwy status ptaków, zamiast od razu przygotowywać niepotrzebny wniosek.

Osobnym błędem jest mylenie rejestracji w starostwie z zezwoleniem RDOŚ. To różne procedury, wynikające z innych przepisów i służące odmiennym celom. Nie można zastępować jednej drugą ani zakładać, że każda chroniona papuga czy europejski ptak śpiewający podlega obu obowiązkom jednocześnie.

Najlepszym rozwiązaniem jest poznanie statusu prawnego gatunku i konkretnej odmiany jeszcze przed zakupem. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której piękna para szczygłów już siedzi w wolierze, a właściciel dopiero zaczyna szukać informacji o wymaganych zezwoleniach.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o legalną hodowlę ptaków europejskich

Czy można legalnie hodować szczygły w Polsce?

Tak. Hodowla szczygłów jest możliwa, ale zasady zależą od rodzaju osobników. Szczygły należące do chronionej postaci gatunku mogą wymagać odpowiednich zezwoleń na chów i przetrzymywanie. Rzeczywiste odmiany hodowlane mogą natomiast korzystać z wyłączenia przewidzianego w art. 5 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody.

Czy szczygły mutacyjne wymagają zezwolenia RDOŚ?

Rzeczywiste odmiany barwne o charakterze hodowlanym co do zasady nie podlegają krajowej ochronie gatunkowej na podstawie ustawowego wyłączenia, a więc nie wymagają zezwoleń na odstępstwa od zakazów tej ochrony. Trzeba jednak mieć możliwość wykazania, że dany ptak rzeczywiście należy do odmiany hodowlanej, a nie jest jedynie osobnikiem o przypadkowo zmienionym upierzeniu.

Czy naturalnie ubarwiony szczygieł z hodowli potrzebuje zezwolenia?

Może go potrzebować. Sam fakt wyklucia w hodowli nie powoduje automatycznego wyłączenia z ochrony gatunkowej. Jeżeli osobnik nadal podlega zakazom dotyczącym chronionego gatunku, jego chów, przetrzymywanie czy sprzedaż mogą wymagać odpowiednich zezwoleń.

Czy szczygieł będący nosicielem mutacji jest zwolniony z ochrony?

Nie można tego automatycznie zakładać. Osobnik może przenosić określoną mutację, a jednocześnie wyglądać identycznie jak dziki przedstawiciel gatunku. W takich przypadkach ważna jest dokumentacja hodowlana, a w razie wątpliwości najlepiej uzyskać wyjaśnienie właściwej RDOŚ.

Czy obrączka potwierdza legalność ptaka?

Sama obrączka nie stanowi uniwersalnego dowodu legalności posiadania ani prawa do sprzedaży. Pomaga identyfikować konkretnego osobnika i może być ważną częścią dokumentacji pochodzenia, ale nie zastępuje wymaganych zezwoleń ani innych dokumentów.

Czy mutacyjne szczygły trzeba rejestrować w starostwie?

Samo posiadanie mutacyjnego szczygła nie oznacza automatycznie obowiązku rejestracji w starostwie. Rejestracja z art. 64 ustawy o ochronie przyrody dotyczy zasadniczo określonych zwierząt należących do gatunków wymienionych w unijnych aneksach A i B, z ustawowymi wyjątkami. Trzeba więc sprawdzić status konkretnego gatunku, a nie kierować się samym kolorem ptaka.

Czy mogę sprowadzić mutacyjne szczygły z Niemiec lub Holandii?

Może to być możliwe bez zezwolenia na odstępstwo od krajowej ochrony gatunkowej, jeśli rzeczywiście chodzi o odmiany hodowlane korzystające z ustawowego wyłączenia. Przed transportem trzeba jednak sprawdzić przepisy obowiązujące w obu państwach, zasady przemieszczania ptaków oraz wymagania weterynaryjne.

Czy mogę sprzedawać młode szczygły wyhodowane we własnej wolierze?

To zależy od ich statusu. Sprzedaż rzeczywistych odmian hodowlanych może nie wymagać odstępstwa od zakazów krajowej ochrony gatunkowej. W przypadku chronionych osobników niewchodzących w zakres tego wyłączenia odpowiednie zezwolenie może być konieczne, nawet jeśli młode wykluły się w legalnej hodowli.

Ile kosztuje zezwolenie RDOŚ?

Standardowa opłata skarbowa za wydanie omawianego zezwolenia wynosi 82 zł, chyba że przysługuje ustawowe zwolnienie. Szczegóły dotyczące płatności można znaleźć na stronie właściwej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.

Czy można odławiać dzikie szczygły do własnej hodowli?

Co do zasady nie. Chwytanie dzikich przedstawicieli gatunków chronionych jest zabronione, a ewentualne odstępstwa wymagają odpowiedniej podstawy prawnej i zezwolenia. Nie można również traktować dziko schwytanego ptaka jako odmiany hodowlanej tylko dlatego, że ma nietypowe upierzenie.