Spis treści
Francuskie pierzenie to nie jest „gorsze pierzenie” młodych papug, ale poważna choroba wirusowa, która może na lata zdestabilizować całą hodowlę. W tej części wyjaśniam, czym dokładnie jest francuskie pierzenie, jakie wirusy za nie odpowiadają oraz jak odróżnić pierwsze objawy choroby od normalnego, fizjologicznego pierzenia u piskląt, młodzieży i dorosłych ptaków. Na końcu znajdziesz krótką checklistę, która pomoże ocenić, czy w Twoim gnieździe dzieje się coś więcej niż „zwykła zmiana piór
Czym jest francuskie pierzenie u papug?
Francuskie pierzenie jako jednostka chorobowa, a nie fizjologiczne pierzenie
Francuskie pierzenie to nie jest odmiana normalnego, sezonowego pierzenia ani „gorsze opierzanie” młodych ptaków. Jest to choroba wirusowa, która dotyczy przede wszystkim młodych papug w okresie wzrostu piór, a klasycznie opisywana jest u papużek falistych. W literaturze hodowlanej i weterynaryjnej funkcjonuje pod kilkoma nazwami: French molt, French moult oraz Budgerigar Fledgling Disease, w skrócie BFD. Już same te określenia jasno wskazują, że problem dotyczy etapu młodocianego i momentu pierwszego intensywnego opierzania.
W praktyce hodowlanej kluczowe jest zrozumienie, że francuskie pierzenie nie jest procesem fizjologicznym, który „minie z czasem”, lecz zaburzeniem wywołanym infekcją, prowadzącym do trwałych zmian w strukturze piór. Młode ptaki nie tracą piór stopniowo i symetrycznie, jak ma to miejsce przy normalnym pierzeniu, lecz nagle pozbawiane są lotek i sterówek albo pióra te wyrastają zdeformowane, skrócone i łamliwe. To właśnie ten nagły, niefizjologiczny charakter zmian powinien zapalić hodowcy pierwszą lampkę ostrzegawczą.
Dlaczego francuskie pierzenie jest poważnym problemem w hodowli?
Z punktu widzenia hodowcy francuskie pierzenie to jedna z najbardziej frustrujących i kosztownych chorób wirusowych młodych papug. W stadach prowadzonych intensywnie, z dużą liczbą lęgów i rotacją ptaków, potrafi występować masowo, obejmując całe lęgi, a czasem nawet kilka kolejnych sezonów rozrodczych. Skutkiem są nie tylko straty liczebne, ale przede wszystkim pojawienie się ptaków trwale niezdolnych do lotu, tak zwanych „nielotów”.
Ptak dotknięty francuskim pierzeniem traci swoją wartość hodowlaną. Nawet jeśli przeżyje i funkcjonuje względnie dobrze w warunkach wolierowych, to ryzyko przenoszenia wirusa na potomstwo sprawia, że jego wykorzystanie w rozrodzie staje się wątpliwe lub wręcz nieodpowiedzialne. Dla hodowli oznacza to konieczność wycofywania całych linii, ograniczania lęgów, a w skrajnych przypadkach – przebudowy całej struktury stada. Francuskie pierzenie nie jest więc jedynie problemem estetycznym czy „defektem piór”, ale realnym zagrożeniem dla stabilności hodowli.
Krótko o przyczynie – wirusy stojące za francuskim pierzeniem
U podstaw francuskiego pierzenia leży zakażenie wirusowe. Najczęściej mówimy o infekcji polyomawirusem ptasim, a w wielu stadach równolegle lub alternatywnie o circowirusie odpowiedzialnym za PBFD. Oba te patogeny atakują tkanki intensywnie dzielące się, w tym mieszki piór, co tłumaczy charakterystyczne zaburzenia wzrostu lotek i sterówek u młodych ptaków.
Warto już na tym etapie podkreślić, że obraz kliniczny może być bardzo podobny niezależnie od tego, który wirus jest głównym sprawcą problemu, a w praktyce hodowlanej często dochodzi do współzakażeń. To właśnie dlatego tak duże znaczenie ma dalsza diagnostyka i rozróżnienie patogenów. Więcej o mechanizmach zakażenia i różnicach między wirusami przeczytasz w kolejnym rozdziale: Wirus francuskiego pierzenia – polyoma, BFDV i PBFD.
Przyczyny francuskiego pierzenia – polyoma i PBFD w skrócie
Polyomawirus ptasi – jak uszkadza pióra i organizm młodych papug
Najczęściej opisywanym czynnikiem odpowiedzialnym za francuskie pierzenie jest avian polyomavirus, określany także skrótem APV lub BFDV. Jest to niewielki wirus DNA, który wykazuje szczególne powinowactwo do komórek szybko dzielących się. Z tego powodu jego działanie jest najbardziej niszczące u piskląt i młodych ptaków, u których intensywnie rozwijają się pióra, wątroba, szpik kostny i układ odpornościowy.
W praktyce oznacza to, że zakażenie we wczesnym etapie życia może prowadzić nie tylko do zaburzeń wzrostu piór, ale również do ogólnego osłabienia organizmu, problemów z krzepliwością krwi czy nagłych padnięć w gnieździe. U części ptaków infekcja ma charakter subkliniczny, jednak wirus pozostaje w organizmie i może zostać przekazany potomstwu, co czyni polyomawirusa szczególnie niebezpiecznym w hodowlach reprodukcyjnych.
Rola circowirusa PBFD w obrazie choroby
Drugim ważnym patogenem, który należy brać pod uwagę przy podejrzeniu francuskiego pierzenia, jest circovirus wywołujący PBFD. Również jest to wirus DNA, ale jego działanie koncentruje się przede wszystkim na uszkadzaniu mieszków piór oraz głębokim osłabieniu układu odpornościowego. Ptaki zakażone PBFD są bardziej podatne na infekcje wtórne, gorzej reagują na stres i często wykazują przewlekłe problemy z jakością upierzenia.
W wielu hodowlach obserwuje się współzakażenia polyomawirusem i circowirusem, co znacznie pogarsza rokowanie. W takich przypadkach francuskie pierzenie ma cięższy przebieg, a poprawa opierzenia przy kolejnych pierzeniach jest niewielka lub żadna. Dla hodowcy kluczowe jest uświadomienie sobie, że widoczny brak piór to często tylko wierzchołek problemu, którego istotą jest głębokie zaburzenie odporności młodego ptaka.
Dlaczego rozróżnienie wirusów ma kluczowe znaczenie?
Z punktu widzenia diagnostyki i zarządzania stadem nie wystarczy stwierdzić, że ptak „ma francuskie pierzenie”. Obraz kliniczny może wyglądać bardzo podobnie niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z polyomawirusem, PBFD, czy ich kombinacją. Tymczasem konsekwencje hodowlane, ryzyko dla stada oraz decyzje dotyczące dalszego rozrodu mogą być zupełnie inne.
Dlatego złotym standardem jest diagnostyka molekularna, która obejmuje badania PCR w kierunku obu wirusów. Tylko takie podejście pozwala realnie ocenić sytuację epidemiologiczną w hodowli i zaplanować dalsze kroki. Szerzej o tym, jak wyglądają badania i jak interpretować ich wyniki, przeczytasz w rozdziale Badania laboratoryjne: PCR, testy DNA i inne metody.
Więcej o badaniach PCR i potwierdzeniu diagnozy przeczytasz w części 2 tego cyklu – Diagnostyka francuskiego pierzenia u papug >>>
Jakie gatunki papug najczęściej chorują?
Papużka falista jako klasyczny przykład francuskiego pierzenia
Francuskie pierzenie zostało historycznie opisane przede wszystkim u papużek falistych, co znalazło odzwierciedlenie w angielskiej nazwie Budgerigar Fledgling Disease. To właśnie u tego gatunku po raz pierwszy zauważono charakterystyczny zespół objawów obejmujący nagłą utratę lotek i sterówek u młodych ptaków, często przy jednoczesnym dobrym apetycie i pozornie prawidłowym zachowaniu.
Papużki faliste, ze względu na swoją popularność i masową hodowlę, stały się swego rodzaju „modelem” tej choroby. Intensywny rozród, duża liczba ptaków w jednym pomieszczeniu i częste przemieszczanie osobników między hodowlami sprawiają, że francuskie pierzenie do dziś najczęściej kojarzone jest właśnie z tym gatunkiem.
Inne papugi i drobne ptaki egzotyczne
Choć nazwa może sugerować problem ograniczony do papużek falistych, w praktyce podobne zaburzenia opierzenia obserwuje się także u innych papug. Dotyczy to między innymi nimf, nierozłączek czy małych aleksandretek. W warunkach hodowli mieszanych, gdzie różne gatunki utrzymywane są w bliskim sąsiedztwie, ryzyko transmisji wirusa wyraźnie wzrasta.
Co istotne, objawy u innych gatunków mogą być mniej typowe lub pojawiać się w późniejszym wieku, co utrudnia szybkie rozpoznanie problemu. Zdarza się również, że ptaki z innych rodzin wykazują jedynie subtelne zaburzenia jakości piór, a mimo to pełnią rolę nosicieli wirusa w stadzie.
Co to oznacza dla hodowcy w praktyce?
Dla hodowcy kluczowy wniosek jest jeden: francuskie pierzenie nie powinno być traktowane jako problem wyłącznie papużek falistych. Każda hodowla papug, zwłaszcza prowadzona w systemie wielogatunkowym, powinna uwzględniać ryzyko obecności wirusów odpowiedzialnych za to schorzenie. Oznacza to konieczność ostrożnego wprowadzania nowych ptaków, regularnej diagnostyki oraz świadomego zarządzania rozrodem.
W kolejnych częściach artykułu będziemy wracać do tego zagadnienia, omawiając różnice w przebiegu choroby u poszczególnych gatunków oraz praktyczne strategie ograniczania ryzyka w hodowli. W przyszłości warto również sięgnąć po osobne, gatunkowe opracowania, na przykład dotyczące chorób nimf czy nierozłączek, gdzie temat francuskiego pierzenia pojawia się coraz częściej.
Francuskie pierzenie a normalne pierzenie – kluczowe różnice
Na czym polega prawidłowe, fizjologiczne pierzenie?
U zdrowej papugi pierzenie jest procesem powolnym, rozciągniętym w czasie i dobrze zsynchronizowanym z fizjologią ptaka. Pióra wypadają stopniowo, zwykle symetrycznie po obu stronach ciała, a nowe odrastają zanim stare zostaną całkowicie utracone. Dzięki temu ptak przez cały okres pierzenia zachowuje zdolność lotu, równowagę i pełną sprawność ruchową. Nawet w intensywniejszych fazach wymiany piór nie obserwuje się nagłych ubytków upierzenia ani wyraźnych, „łysych” obszarów na skrzydłach czy ogonie.
Z punktu widzenia hodowcy ważne jest też to, że fizjologiczne pierzenie nie dotyczy jednocześnie wszystkich piskląt w gnieździe i nie prowadzi do sytuacji, w której młode nagle przestają latać. Jeśli ptak wygląda na nieco „rozczochranego”, ale nadal lata i funkcjonuje normalnie, najczęściej mamy do czynienia z naturalnym procesem.
Obraz francuskiego pierzenia – zupełnie inna historia
Francuskie pierzenie wygląda zupełnie inaczej i właśnie ten kontrast jest kluczem do wstępnego rozpoznania problemu. Zamiast stopniowej wymiany piór obserwuje się nagłą utratę lotek i sterówek, często w bardzo krótkim czasie. Skrzydła mogą sprawiać wrażenie „ogołoconych”, a ogon bywa niemal całkowicie pozbawiony piór. U wielu ptaków nowe pióra co prawda próbują odrastać, ale są skrócone, zdeformowane, łamliwe i często wypadają ponownie.
Najbardziej charakterystycznym elementem francuskiego pierzenia jest utrata zdolności lotu. Młody ptak, który jeszcze niedawno próbował podlatywać lub przemieszczać się po wolierze, nagle staje się nielotem. To nie jest kwestia „braku wprawy”, lecz czysto fizycznego braku sprawnych piór lotnych. Właśnie ten moment jest dla doświadczonego hodowcy sygnałem, że nie mamy do czynienia z normalnym pierzeniem.
Objawy francuskiego pierzenia u piskląt i młodych papug
Pierwsze objawy widoczne już w gnieździe
Uważny hodowca często jest w stanie zauważyć pierwsze objawy francuskiego pierzenia jeszcze zanim młode opuszczą gniazdo. Pisklęta mogą mieć wyraźnie przerzedzone skrzydła, brakujące lub bardzo krótkie sterówki oraz pióra, które od początku rosną w sposób nieprawidłowy. Zamiast gładkiego, zwartego upierzenia pojawiają się pióra cienkie, skręcone, czasem z widocznymi uszkodzeniami dutki.
Co istotne, pisklęta z francuskim pierzeniem często początkowo zachowują się normalnie – proszą o pokarm, reagują na rodziców i nie zawsze sprawiają wrażenie chorych. To sprawia, że problem bywa bagatelizowany aż do momentu, gdy młode powinny rozpocząć naukę lotu.
Skala nasilenia objawów – od łagodnej do ciężkiej postaci
Przebieg francuskiego pierzenia może być bardzo zróżnicowany. W łagodnej postaci brakuje jedynie kilku lotek lub sterówek, a ptak może z czasem nauczyć się krótkich podlotów. W postaci umiarkowanej większość lotek jest zniszczona lub nieprawidłowo wykształcona, przez co młody ptak ledwo unosi się nad podłożem i szybko się męczy. Najcięższa forma to niemal całkowite wyłysienie skrzydeł i ogona, które praktycznie wyklucza możliwość lotu na całe życie.
Dla hodowcy kluczowe jest zrozumienie, że nawet łagodna forma nie oznacza braku ryzyka. Taki ptak może pozostać nosicielem wirusa i przekazywać problem kolejnym pokoleniom, mimo że wizualnie wygląda „lepiej” niż osobniki ciężko dotknięte chorobą.
Objawy ogólne u bardzo młodych piskląt
U najmłodszych piskląt zakażenie może przebiegać znacznie dramatyczniej. Zdarzają się nagłe upadki kondycji, krwawienia podskórne, osłabienie i padnięcia jeszcze zanim dojdzie do wyraźnego rozwoju piór. Taka postać choroby bywa szczególnie myląca, ponieważ hodowca nie zawsze kojarzy ją bezpośrednio z późniejszym obrazem francuskiego pierzenia.
W takich sytuacjach łatwo przeoczyć wirusowe tło problemu i przypisać straty innym czynnikom, na przykład błędom żywieniowym czy problemom rodzicielskim. Dlatego przy niewyjaśnionych padnięciach piskląt zawsze warto mieć z tyłu głowy możliwość infekcji polyomawirusem i przejść do rozdziału w drugiej części artykułu: Diagnostyka: kiedy podejrzewać francuskie pierzenie?.
Objawy u ptaków starszych i nosicieli bezobjawowych
Subtelne zaburzenia u młodzieży i ptaków dorosłych
U ptaków starszych francuskie pierzenie bardzo rzadko ma tak dramatyczny przebieg jak u piskląt. Objawy są często subtelne i łatwe do przeoczenia, zwłaszcza w dużym stadzie. Może to być pojedyncze zdeformowane pióro, gorsza jakość upierzenia, wolniejsze odrastanie lotek po pierzeniu lub zwiększona podatność na infekcje bakteryjne i grzybicze.
Z perspektywy hodowcy to właśnie te „niewinne” objawy są najbardziej zdradliwe. Ptak wygląda w miarę normalnie, je i zachowuje się poprawnie, a mimo to stanowi potencjalne źródło zakażenia dla całej hodowli.
Rola nosicieli w rozprzestrzenianiu się choroby
Jednym z największych problemów związanych z francuskim pierzeniem jest fakt, że dorosły ptak może być nosicielem wirusa bez widocznych objawów. Taki osobnik może skutecznie przekazywać patogen potomstwu, prowadząc do powtarzających się problemów w kolejnych lęgach, mimo że same rodzice wyglądają na zdrowych.
To właśnie nosiciele bezobjawowi są powodem, dla którego choroba potrafi „ciągnąć się” w hodowli latami. Bez badań laboratoryjnych hodowca często nie jest w stanie wskazać rzeczywistego źródła problemu.
Kiedy warto zbadać „zdrowego” ptaka?
Badania nie powinny dotyczyć wyłącznie ptaków z widocznymi objawami. W praktyce hodowlanej warto rozważyć testowanie także tych osobników, które mają brać udział w rozrodzie, uczestniczyć w wystawach lub być sprzedawane do innych hodowli jako materiał hodowlany. Coraz częściej w dobrze prowadzonych stadach wprowadza się programy badań przesiewowych, które pozwalają ograniczyć ryzyko rozprzestrzeniania się wirusa i budować hodowlę w oparciu o realną kontrolę zdrowia, a nie jedynie obserwację wizualną.
Przebieg choroby: od zakażenia do pierwszego pierzenia
Zakażenie i okres inkubacji – moment, którego nie widać
Zakażenie prowadzące do francuskiego pierzenia bardzo często następuje jeszcze zanim hodowca ma jakąkolwiek możliwość interwencji. Wirus może zostać przekazany potomstwu już na etapie jaja, co oznacza transmisję pionową z pozornie zdrowych rodziców. Alternatywnie do zakażenia dochodzi tuż po wykluciu, poprzez kontakt z rodzicami, rodzeństwem lub skażonym środowiskiem gniazda.
Okres inkubacji jest zmienny i waha się od kilku dni do kilku tygodni. W tym czasie pisklę może rozwijać się pozornie prawidłowo, przybierać na masie i reagować normalnie. To właśnie ten „cichy” etap choroby sprawia, że francuskie pierzenie tak często zaskakuje hodowców — pierwsze objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy ptak wchodzi w kluczową fazę rozwoju piór.
Kluczowy moment: pierwsze wyrastanie lotek i sterówek
Pełny obraz francuskiego pierzenia ujawnia się w momencie pierwszego intensywnego opierzania, czyli wtedy, gdy zaczynają wyrastać lotki i sterówki. To etap, w którym zdrowy młody ptak przygotowuje się do nauki lotu, a struktura piór musi być idealnie wykształcona, by mogły one spełniać swoją funkcję.
U ptaków zakażonych w tym właśnie momencie widać, czy pióra rosną prawidłowo, czy też są od początku zdeformowane, skrócone, łamliwe lub wypadają zaraz po wyjściu z dutki. Dla doświadczonego hodowcy jest to moment rozstrzygający — wcześniejsze, subtelne sygnały mogą być mylące, ale pierwsze lotki nie kłamią. Jeśli nie rozwijają się prawidłowo, mamy do czynienia z procesem chorobowym, a nie opóźnionym rozwojem.
Możliwe scenariusze po kilku miesiącach
Po pierwszym pierzeniu przebieg choroby może potoczyć się kilkoma drogami. W części przypadków obserwuje się częściową poprawę, gdy przy kolejnym pierzeniu niektóre pióra odrastają lepiej, a ptak zyskuje ograniczoną sprawność. U innych osobników nieprawidłowy obraz upierzenia utrwala się i każdy kolejny cykl pierzenia wygląda podobnie, co w praktyce oznacza trwałego nielota.
Najrzadszym, ale możliwym scenariuszem jest niemal pełne „wyjście na prostą”, obserwowane przy bardzo łagodnych zakażeniach i dobrej kondycji ogólnej ptaka. Trzeba jednak jasno podkreślić, że nawet w takich przypadkach ryzyko nosicielstwa pozostaje realne. Więcej o tym, jakie są faktyczne możliwości lotu u takich ptaków, przeczytasz w kolejnym rozdziale: Czy papuga po francuskim pierzeniu może jeszcze latać?.
Czy papuga po francuskim pierzeniu może jeszcze latać?
Fizyczne ograniczenia lotu u ptaków z uszkodzonymi piórami
Lot papugi to nie kwestia siły mięśni, lecz przede wszystkim sprawnych lotek i sterówek, które generują siłę nośną i stabilizują ruch w powietrzu. Przy francuskim pierzeniu pióra te są albo całkowicie nieobecne, albo tak zdeformowane, że nie spełniają swojej funkcji. W efekcie ptak, nawet przy dobrej kondycji ogólnej, nie jest w stanie wzbić się w powietrze.
W praktyce takie osobniki stają się „biegaczami” — poruszają się po podłożu, wspinają po kratach i półkach, ale nie latają. To nie jest problem wychowawczy ani brak motywacji, lecz czysto mechaniczne ograniczenie wynikające z budowy skrzydeł.
Indywidualne różnice i łagodniejsze formy choroby
Nie wszystkie przypadki francuskiego pierzenia wyglądają jednakowo. Przy łagodniejszych formach choroby część ptaków jest w stanie osiągnąć ograniczoną zdolność lotu, zazwyczaj na krótkich dystansach i na niewielkiej wysokości. Takie ptaki potrafią przemieścić się między żerdkami lub półkami, ale daleko im do pełnej sprawności zdrowej papugi.
Z punktu widzenia hodowcy ważne jest, aby nie przeceniać tych zdolności. Fakt, że ptak „trochę lata”, nie oznacza, że jego układ piór funkcjonuje prawidłowo ani że ryzyko zdrowotne zostało wyeliminowane.
Konsekwencje praktyczne dla dobrostanu ptaka
Utrata zdolności lotu niesie ze sobą konkretne konsekwencje. Woliera lub klatka muszą zostać przystosowane do możliwości nielota — więcej poziomych półek, mniejsze różnice wysokości, bezpieczne miejsca do przemieszczania się. Brak ruchu w powietrzu zwiększa ryzyko otyłości, problemów stawowych oraz urazów związanych z upadkami.
Dlatego opieka nad ptakami po francuskim pierzeniu wymaga innego podejścia niż nad osobnikami w pełni lotnymi. Szerzej o tym, jak zapewnić im bezpieczeństwo i komfort, będzie mowa w rozdziale Warunki utrzymania „nielotów” – dobrostan i bezpieczeństwo trzeciej części cyklu.
Checklista: kiedy podejrzewać francuskie pierzenie?
Zaznacz „TAK”, jeśli opis pasuje do sytuacji w Twojej hodowli:
☐ Nagła utrata lotu
Młody ptak, który wcześniej podlatywał lub próbował latać, w krótkim czasie traci zdolność lotu, mimo zachowanego apetytu i w miarę normalnego zachowania.
☐ Brak lotek i sterówek u młodych
U piskląt lub młodzieży brakuje większości lotek i/lub sterówek albo pióra te są wyraźnie zbyt krótkie, cienkie, łamliwe lub zdeformowane.
☐ „Łyse” skrzydła lub ogon
Skrzydła sprawiają wrażenie ogołoconych, ogon jest niemal pozbawiony piór, a nowe pióra – jeśli wyrastają – szybko wypadają lub łamią się.
☐ Zmiany u kilku młodych z tego samego lęgu
Podobny obraz braków piór i utraty lotu występuje równocześnie u kilku młodych z jednego gniazda albo powtarza się w kolejnych lęgach tej samej pary.
☐ Objawy pojawiają się w krytycznym momencie rozwoju
Problemy z piórami i lotem pojawiają się podczas pierwszego intensywnego opierzania, gdy powinny wyrastać lotki i sterówki, a nie w trakcie typowego sezonowego pierzenia dorosłych ptaków.
☐ Brak spokojnego, symetrycznego pierzenia
Utrata piór nie jest stopniowa i symetryczna; zamiast tego pojawiają się nagłe ubytki, „placki” oraz brak typowego, równomiernego linienia.
☐ „Nieloty” w kilku wolierach lub sezonach
W hodowli występują powtarzające się nieloty w różnych lęgach, wolierach lub sezonach, mimo prawidłowego żywienia i braku oczywistych urazów mechanicznych.
☐ Nawracające, subtelne problemy z upierzeniem u młodzieży
U części młodych ptaków pióra są stale gorszej jakości, wolniej odrastają, a ptaki częściej zapadają na infekcje wtórne (bakteryjne, grzybicze).
☐ Niewyjaśnione padnięcia piskląt w gnieździe
U bardzo młodych piskląt pojawiają się nagłe zgony, krwawienia podskórne lub gwałtowny spadek kondycji, których nie da się sensownie wyjaśnić samym karmieniem czy zachowaniem rodziców.
☐ Historia wprowadzenia nowych ptaków bez kwarantanny
W ostatnim czasie do hodowli trafiły nowe ptaki bez pełnej kwarantanny i badań PCR, a po pewnym czasie zaczęły pojawiać się opisane wyżej problemy.
Jak interpretować checklistę?
0–2 odpowiedzi „TAK”
Mało prawdopodobne francuskie pierzenie. Obserwuj ptaki i warunki w hodowli.
3–5 odpowiedzi „TAK”
Wskazana konsultacja z lekarzem weterynarii zajmującym się ptakami i rozważenie badań PCR wybranych osobników.
6 lub więcej odpowiedzi „TAK”
Wysokie ryzyko problemu wirusowego w stadzie. Konieczne badania PCR oraz analiza rozrodu, bioasekuracji i wprowadzania ptaków do hodowli.
